TÜRK EDEBİYATINDA SÖZLÜKLER

Sözlük kelimesi eskiden “Lûgat” “Kâmus” olarak adlandırılırdı. Türkçenin bilinen ilk sözlüğü 11. yüzyılda Kaşgarlı Mahmut tarafından kaleme alınan Divanü Lugati’t Türk adlı eserle başlar. İşte, Türk edebiyatındaki en önemli sözlükler:

Divanü Lugâti’t Türk: Kaşgarlı Mahmut tarafından hazırlanan sözlük yirmi yıllık bir hazırlık evresi sonunda 1072-1074 yılları arasında yazıya geçirilmiştir.

Türk edebiyatındaki ilk sözlüktür.

Divan-ı Lügatit Türk Arapça olarak yazılmıştır.

Araplara Türkçeyi öğretmek ve Türkçe’nin de Arapça kadar güçlü bir dil olduğunu göstermek için yazılmıştır.

Ayrıca eserde sözlü geleneğimize ait sav, sagu ve koşuk örneklerine de yer verilmiştir.

Mukaddimetü’l-Edeb: (Zemahşeri) Zemahşeri tarafından Harezm Türkçesiyle kaleme alınmıştır. Eserin yazılış amacı Türklere Arapçayı öğretmektir.

Codex Cumanicus 13. yüzyılın sonlarına doğru hazırlandığı düşünülmektedir. Kıpçak (Kuman) Türklerine ait bir eserdir. Bir derlemedir. Bu derlemede Türklerin söz varlığı ve sözlü gelenekte oluşan ürünleri yer almaktadır. Son derece önemli bir eser olarak incelenmektedir.

Lehçetü’l-Lügat: (Mehmed Esad Efendi) 13. yüzyılda Mehmed Esad Efendi tarafından kaleme alınmış bir sözlüktür.

Muhakemetü’l-Lugateyn (Ali Şir Nevaî) XV. yüzyılda oluşturulmuştur. Eserde, Türkçe ve Farsçanın karşılaştırılması yapılmıştır. Eserin Topkapı, Fatih, Paris, Budapeşte nüshaları olmak üzere yazma metinleri bulunmaktadır.

Müntahabat-ı Türkiyye James W. Redhouse tarafından yazılan bu eser yabancı Türkologlar tarafından kaleme alınan ilk sözlüktür.

Müntahabat-ı Lügat-ı Osmaniyye: James Redhouse kütüphanesinde yer alan bu eser Redhouse ait olduğu söylense de bu sözlüğün asıl yazarı Mustafa Şükri Eyyubi‘dir.

Lehçe-i Osmani: 1876 yılında Ahmet Vefik Paşa tarafından kaleme alınan bu eser Türk edebiyatındaki önemli sözlüklerden biridir. Türk dili ve lehçeleriyle ilgili önemli bir araştırmanın neticesinde kaleme alınmıştır.

Kamus-ı Türki: Şemseddin Sami tarafından 1900 yılında kaleme alınmıştır. Türkçe sözlükler içerisinde son derece önemli bir yere sahiptir. Kamus-ı Türki Türkçe yazılan ilk sözlüktür. Son derece iyi hazırlanan bu sözlük kendisinden sonra kaleme alınan diğer sözlükleri de etkilemiştir. Bir referans olarak kabul edilmiştir.

Türk Dil Kurumu Sözlüğü (Türkçe Sözlük): Türkçe Sözlük’ün ilk baskısı 1945 yılında yapılmıştır. 12 Temmuz 1932 yılında kurulan Türk Dil Kurumu (Türk Dili Tetkik Cemiyeti) tarafından hazırlanmaya başlanmıştır. Türkçenin söz varlığını edebi metinlerden örneklerle açıklayan bu eser günümüzde son derece önemli bir yer edinmektedir.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.