RÖPORTAJ

 Bir durumu, olayı incelemek üzere yazılan öğretici türdür. Gazetelerin yaygınlaşmasıyla ortaya çıkan bu tür, günümüzde gazete, dergi ve radyo tarafından kullanılmaya devam etmektedir.

Röportaj Türünün Özellikleri

•    Röportaj inceleme, araştırma, gezip görme gibi somut olgulara dayanır.

•    Röportaj, haber yazılarının genişletilmiş halidir. Yazar kendi tespitlerini, görüş ve düşüncelerini işin içine katar.

•    Amaç konuyla ilgili bilgileri okuyucuya aktarmaktır. Bu yüzden konu her yönüyle incelenmelidir.

•    Bu tür yazılarda resim, şekil, belge, istatistik kullanılarak bilgiler desteklenir.

•    Yazar yazılanlara tanıklık eder. Gerçekleri çarpıtmadan aktarır.

•    Yazar olayı derinlemesine anlatır, kendi düşüncelerini ekler, bilgileri inceler.

•    Dili, yalın ve ilgi çekicidir.

•    İnandırıcılık ön plandadır. Somut bir gerçek anlatılırken şiir, ağıt gibi türlerden yararlanarak “öyküsel” veya “kurgusal” bir anlatım olabilir.

•    Zamanla tarihi belge niteliği taşıyabilen bir türdür.

•    İşlenen konular sanatsal olgu ve toplumsal sorunlardır.

•    Genellikle 1. kişi ağzından anlatılır ve şimdiki zaman kipi kullanılır.

•    Tek bir yazı veya bir yazı dizesinden de oluşabilmektedir.

Sunum Tarzına Göre Röportajlar

Amerikan Röportajı: Giriş paragrafının şaşırtıcı ve sonda söylenmesi gerekenlerin ilk paragrafta söylendiği bir röportaj türüdür.

Alman Röportajı: Yazarın konuyu işlerken kendini ön plana aldığı röportaj türüdür.

Konusuna Göre Röportajlar

Röportajların konusu bir yeri, bir kişiyi veya toplumsal sorunları tanıtmaktır.

Bir Yeri Ya Da Bölgeyi Konu Alan Röportaj: Araştırılan yerin yaşamı, tarihi, kültürü ve diğer yönleri ele alınır. Bilinmeyen özellikleri fotoğraf, ses kaydı gibi yollarla aktarılır.

Eşyayı Konu Alan Röportaj: Araştırılan eşyanın her yönü ele alınır. Dikkati çeken ve düşündürücü özellikleri anlatılır.

İnsanı Konu Alan Röportaj: Araştırılan kişinin farklı ve düşündürücü özellikleri ele alınır. Amaç kişiyi düşünce ve diğer özellikleri yönünden tanıtmaktır. Öyküleyici, açıklayıcı kanıtlayıcı ve betimleyici anlatımdan yararlanır.

Röportaj Türünün Tarihsel Gelişimi

 Kökeni Latince “reportare” kelimesinden gelmektedir. “reportare” sözcüğü “toplamak, getirmek” anlamına gelmektedir.

 19. yüzyılda ortaya çıkan tür, 20. Yüzyılda gazete çevresinde gelişmiştir.

 Dünya edebiyatındaki çoğu ünlü yazar aynı zamanlarda röportaj yazarlığı da yapmıştır. Jack London, Hernest Hemingway, Şolohov, Sartre bu yazarların arasındadır.

 Başta mülakat şeklinde gelişse de, 1950’den sonra bugünkü haline gelmiştir.

Cumhuriyet Döneminde Röportaj

 Gazete ve dergi yayıncılığının gelişmesiyle röportaj türü de gelişme sağlamıştır. Bu tür yazılar, Türk edebiyatında 1950’den sonra gelişmiştir. Çoğu sorun kamuoyuna duyurulmuştur. Köyden kente göç, toplumda görülen yeni değişimler ve çok partili siyaset bu konulardandır.

 Cumhuriyet öncesinde Ruşen Eşref Ünaydın Mustafa Kemal’i Çanakkale Savaşı kahramanı olarak (Anafartalar Kumandanı Mustafa Kemal İle Mülakat), savaştan dönen gazileri (Çanakkale’de Savaşanlar Dediler ki) ve Mütareke’den önceki edebiyatçıları anlattığı (Diyorlar ki) röportajlarıyla adını duyurmuştur.

Cumhuriyet Dönemindeki Röportaj Eserleri

Tahir Kutsi Makal: İç Göç, Acı Yol

Halil Aytekin: Doğuda Kıtlık Vardı

Yaşar Kemal: Çukurova Yan Yana, Bir Bulut Kaynıyor, Peri Bacaları, Yanan Ormanlarda Elli Gün

Fikret Otyam: Ha Bu Diyar, Topraksızlar

Necmi Onur: Mezarlarında Yaşayanlar

Celalettin Çetin: Büyük Göç

Yaşar Kemal: Özellikle roman türünden eserler veren yazar, Türk edebiyatında modern röportajın öncüsü sayılır. Gazetede yayımlanan ilk röportaj dizisi “Sünger Avcıları”dır. Eserlerinin çoğunda halk hikayelerinden, masallardan, destan ve efsanelerinden yaralanmıştır. Yöresel dil ve yazı dilini bir arada kullanmıştır.

Röportaj Türündeki Eserleri: Çukurova Yan Yana, Bir Bulut Kaynıyor, Peri Bacaları, Yanan Ormanlarda Elli Gün. Bu eserlerini “Bu Diyar Baştan Başa” adlı eserinde, 1971’den sonraki röportajlarını “Bir Bulut Kaynıyor” adlı kitabında toplamıştır.

Fikret Otyam:  Ressam ve gazeteci-yazardır. Gazetecilik, sanat –edebiyat yazarlığı ve foto-röportajlar yapmıştır. Doğu ve Güneydoğu Anadolu insanıyla röportajlar yapıp gazete yazıları olarak hazırlamıştır.

Röportaj Türündeki Eserleri: Topraksızlar, Ha Bu Diyar, Gide Gide, Harran, Hoyrat, Mayın ve Irıp, Ey Samandağ Samandağ, Karasevdam Anadolum, Oy Fırat Asi Fırat…

Mülakat-Röportaj Farkı

•    Mülakat soru-cevap şeklindeyken, röportajda bunun yanı sıra kişi, zaman ve olay ögeleri kullanılır. İzlenim ve betimlemelere yer verilir.

•    Mülakatın konusu görüşülen kişidir. Röportajda ise konu alanı daha geniştir.

•    Mülakatta yalnızca mülakatı yapılan kişinin ya da yerin fotoğrafı vardır. Röportajda ise fotoğraf, belge vb. kullanılır.

•    Mülakatta amaç, soru-cevap tekniğiyle mülakata konu olan kişinin tanıtımıdır. Röportajda amaç ise gerçeği ortaya koymak, olayı sorgulamak ve okuyucuyu aydınlatmaktır.

•    Mülakatta, kişisel görüş yoktur. Röportajda yazar kendi görüş ve düşüncelerini dile getirir.

•    Mülakat sadece konuyla ilgili kişilere hitap ederken, röportaj toplumun her kesimine hitap eder.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.