CUMHURİYET DÖNEMİNDE TİYATRO (1923-1950 Arası Dönem)

Türk edebiyatında sözlü gelenek içinde ortaya çıkıp gelişen; Karagöz, orta oyunu, meddah, köy seyirlik oyunları gibi türlere ayrılan geleneksel Türk tiyatrosu yüzyıllar boyu varlığını sürdürmüştür.

Türk edebiyatında modern tiyatronun ilk örneği, Tanzimat Dönemi’nde Şinasi tarafından yazılan Şair Evlenmesi’dir. Batılı anlamda tiyatromuzun ilk örneği olan Şair Evlenmesi tek perdelik bir töre komedisidir.

Tanzimat Dönemi’nde Namık Kemal, Ahmet Vefik Paşa, Abdülhak Hamit Tarhan gibi Tanzimat Edebiyat’nın diğer yazarları tarafından da tiyatro örnekleri verilmiştir.

Servet-i Fünûn Dönemi’nde duraklama yaşayan tiyatro türünde önemli bir gelişme yaşanmamıştır.

Millî Edebiyat Dönemi’nde tiyatro faaliyetleri hızlanmıştır. Bu dönemde tiyatroda yaşanan gelişmeler, Cumhuriyet Dönemi’nde devlet tiyatrolarının, konservatuvarlarının ve şehir tiyatrolarının açılması açılması ile daha hızlı bir gelişme göstermiştir.

Cumhuriyet Dönemi’nde tiyatronun yaygınlaştırılması amacıyla Ankara, İzmir, Bursa, Adana, Diyarbakır gibi şehirlerde Devlet Tiyatroları perdelerini açmıştır. Ankara’da Devlet Konservatuvarının kurulmasıyla tiyatro, Anadolu’ya açılmıştır.

Bu dönemde trajedi, komedi ve dram türlerinde eserler verilmiş; çeviri ve uyarlama eserlerin sayısı artmıştır. Epik tiyatro ve absürt tiyatronun ilk örnekleri verilmeye başlanmıştır.

Cumhuriyet Dönemi tiyatrosunu 1923 – 1950 arası dönem ve 1950 – 1980 arası dönem olan iki bölümünü inceleyeceğiz.

1923-1950 Arası Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosu

1923-1950 arasındaki yıllarında tiyatro, büyük ölçüde Cumhuriyet değerlerinin halka aktarılmasında bir araç olarak kullanılmıştır. Milli Edebiayat Dönemi’nde başlayan Anadolu’ya yönelim bu dönemde de devam etmiştir.

Özellikle Muhsin Ertuğrul’un Şehir Tiyatroları açma girişimi tiyatronun gelişimine büyük katkı sağlamıştır.

Sade, açık bir dille nazım nesir karışık olarak tiyatrolar yazılmıştır.

Cumhuriyet Dönemi’ndeki ilke ve inkılapların sonucunda akılcı ve bilimin öne çıktığı eserler yazılmıştır.

1923 – 1950 yılları arasına tiyatroda ağırlık verilen konuları şu şekilde sıralayabiliriz:

  • Batılılaşma ve sosyal değerlerdeki değişimler
  • Eski ve yeni yaşam biçimlerinin çatışması
  • Savaş yıllarında yaşanan olaylar
  • Cumhuriyet rejiminin faziletleri
  • Bireysel duygu ve düşünceler de sosyal kuramlardaki değişimler
  • Akılcılık ve bilim
  • Kurtuluş Savaşı ve Türk tarihi
  • Atatürk’ün düşünceleri

Bu dönemin ilk yıllarında, daha önceki yıllardan tanınan Reşat Nuri Güntekin, Musahipzade Celal, Faruk Nafiz Çamlıbel, Halit Fahri Ozansoy, Hüseyin Rahmi Gürpınar gibi isimler tiyatro yapıtları kaleme almışlardır.

Necip Fazıl Kısakürek, Nazım Hikmet, Vedat Nedim Tör, Cevdet Kudret 1923-1950 arası dönemin tiyatro yazarları arasında yer almıştır.

REŞAT NURİ
GÜNTEKİN
(1889-1956)
Taş Parçası, Eski Rüya, Hançer, Hülleci, İstiklal, Bir Yağmur Gecesi, Balıkesir Muhasebecisi, Tanrıdağı Ziyafeti
FARUK NAFİZ
ÇAMLIBEL
(1898-1973
Canavar (1926), Akın (1932), Özyurt (1932), Kahraman (1933), Ateş (1939), Dev Aynası
MUSAHİPZADE
CELAL
(1870-1959)
Genç Osman, Selma ,Bir Kavuk DevrildiMum Söndü Pazartesi-Perşembe, Kafes Arkasında, Aynaroz Kadısı, Fermanlı Deh Hazretleri, Moda Çılgınları, Macun Hokkası, Türk Kızı , Köprülüler, İstanbul Efendisi, Lâle Devri, Macun Hokkası…
VEDAT NEDİM TÖR
(1897-1985)
Fevkalasriler, İmralı’nın İnsanları, Hayvan Fikri Yedi, Kör, Köksüzler, Üç Kişi Arasında, Değişen Adam,
İmralı’nın İnsanları, Kadın Polis Olursa, Çarliston
NECİP FAZIL
KISAKÜREK
(1904-1983)
Tohum, Bir Adam Yaratmak, Künye, Para, Namı Diğer Parmaksız Salih, Reis Bey, Abdülhamit Han, İbrahim Ethem, Yunus Emre, Kanlı Sarık, Sabır Taşı, Mukaddes Emanet, Sır
NAZIM HİKMET
(1902-1963)
Kafatası, Bir Ölü Evi, Unutulan Adam, “Fatma, Ali ve Diğerleri”, “İvan İvanoviç Var mıydı, Yok muydu?”, Ferhad ile Şirin, Sabahat, İnek
CEVDET KUDRET
(1907-1992)
Rüya İçinde Rüya, Kurtlar, Tersine Akan Nehir, Danyal ve Sara
HALİT FAHRİ
OZANSOY
(1891-1971)
Baykuş, İlk Şair, Baykuş, Sönen Kandiller, On Yılın Destanı, Hayalet, Ali Baba yahut Kırkharamiler, Fatma’nın Dileği, Bir Dolaptır Dönüyor,

Tiyatro Terimleri

1950-1980 Arası Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosu

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.